Dự án Bình đẳng giới và biến đổi khí hậu
Hình minh họa xu hướng, không theo tỉ lệ. Số liệu: Kịch bản biến đổi khí hậu Việt Nam, phiên bản 2025 (số liệu trạm hải văn 1993–2023).
Số liệu ẩn danh, tính từ khi trang bắt đầu ghi nhận; cập nhật vài phút một lần.
Báo cáo, số liệu mới từ các tổ chức chính thống, kèm gợi ý dùng trên lớp.
Bảng vinh danh sẽ hiện ở đây sau tuần đố vui đầu tiên. Chỉ hiển thị biệt danh và tên trường viết tắt.
Xem bảng vinh danh
Biến đổi khí hậuThế giới, Việt Nam, vùng miền, ứng phó
Giới & Bình đẳng giớiTrong đời sống và trong khí hậu
Học tập qua dự ánChu trình 6 bước, mục tiêu SMART, tiêu chí đánh giá
Kỹ năng sốngGiáo dục kỹ năng sống đáp ứng giới, 10 kỹ năng cốt lõi
Năng lực điều phối của giáo viênKỹ năng điều phối, 9 bảng tự kiểm tra, kho hoạt động
Tiếng nói khí hậuChia sẻ suy nghĩ, cảm xúc, ý tưởng
Thư viện tài liệuTải tài liệu tham khảo của dự án
Dự án Bình đẳng giới và biến đổi khí hậu (tên tiếng Anh: Climate Justice Club – Câu lạc bộ Công bằng khí hậu, viết tắt: CJC) hỗ trợ giáo viên tích hợp giáo dục bình đẳng giới và biến đổi khí hậu vào môn Địa lí và hoạt động ngoại khóa theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tại các trường THCS, THPT ở Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án do Tổ chức Room to Read ở Việt Nam phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh thực hiện.
Kiến thức nền
Thời tiết là trạng thái khí quyển trong thời gian ngắn, hôm nay mưa mai nắng. Khí hậu là thời tiết trung bình của nhiều năm ở một nơi. Biến đổi khí hậu là khi khí hậu thay đổi kéo dài nhiều thập kỷ: nóng hơn, mưa thất thường hơn, nhiều hiện tượng cực đoan hơn.
Các khí như CO₂, CH₄ (mê-tan), N₂O giữ nhiệt quanh Trái Đất như tấm kính nhà kính. Hiệu ứng nhà kính giúp Trái Đất đủ ấm để sinh vật sống; nhưng đốt nhiên liệu hóa thạch, phá rừng, chăn nuôi và rác thải làm lượng khí này tăng quá nhiều, Trái Đất nóng lên.
Càng nhiều khí nhà kính → nhiệt bị giữ lại càng nhiều → Trái Đất càng nóng lên.
Theo Bộ GD&ĐT (2024) [9].
Năm 2024 là năm nóng nhất từng ghi nhận, cao hơn khoảng 1,55°C so với thời kỳ 1850–1900.
Giai đoạn 2015–2025 là 11 năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc. Năm 2025 cao hơn khoảng 1,43°C.
Mực nước biển trung bình toàn cầu năm 2025 cao hơn năm 1993 khoảng 11 cm, và đang dâng nhanh hơn từ năm 2012.
Phần nhiệt dư thừa của Trái Đất đi vào đại dương, khiến nhiệt lượng đại dương đạt kỷ lục năm 2025.
Nguồn: Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), Báo cáo Tình trạng khí hậu toàn cầu 2025 (công bố 23/3/2026), theo Cục Quản lý tài nguyên nước – Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 31/3/2026 [17]; mục tiêu 1,5°C theo tài liệu ngoại khóa THPT, Module 6 [4].
mỗi thập kỷ: mức tăng nhiệt độ trung bình năm giai đoạn 1961–2023.
mỗi năm: tốc độ nước biển dâng theo số liệu trạm, giai đoạn 1993–2023.
cơn bão và áp thấp nhiệt đới trung bình mỗi năm trên Biển Đông (1991–2025).
Nguồn: Kịch bản BĐKH Việt Nam phiên bản 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường [1].
Mỗi vùng chịu tác động khác nhau. Chọn một vùng để xem hiện tượng chính, ảnh hưởng đến đời sống và cách người dân thích ứng.
Sơ đồ 6 vùng theo thứ tự từ Bắc vào Nam, không phải bản đồ.
Tên địa phương trong các sự kiện được ghi theo địa giới hành chính tại thời điểm xảy ra.
Thường chúng ta chỉ thấy tác động của biến đổi khí hậu mà chưa thấy nguyên nhân sâu xa. Phần nổi là những gì nhìn thấy; phần chìm lớn hơn nhiều là hành vi, niềm tin và hệ thống đã tạo ra vấn đề. Muốn có giải pháp bền vững, phải thay đổi cả phần chìm.
Phần nổi: tác động nhìn thấyPhần chìm: nguyên nhân sâu xa
Ví dụ: Phân tích một số vấn đề khí hậu bằng mô hình tảng băng trôi
Sơ đồ phân tích vấn đề theo mô hình tảng băng trôi, Giáo trình Câu lạc bộ Năm 2 [12].
Làm giảm lượng khí nhà kính thải ra, để biến đổi khí hậu không trầm trọng hơn.
Điều chỉnh cách sống, cách sản xuất để giảm thiệt hại từ những tác động không thể tránh khỏi.
Trồng cây, bảo vệ rừng vừa là giảm nhẹ (cây hấp thụ CO₂) vừa là thích ứng (cây tạo bóng mát khi nắng nóng). Cần làm cả giảm nhẹ và thích ứng cùng lúc.
Khái niệm theo tài liệu ngoại khóa THPT, Module 4 [4].
Quyết định 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022 [22]
Ví dụ trong Kế hoạch bài dạy Lớp 8 – Bài 8, Dự án Hỗ trợ giáo dục bình đẳng giới và biến đổi khí hậu tỉnh Cà Mau [3].
Theo Luật Phòng, chống thiên tai năm 2013, thiên tai gồm bão, áp thấp nhiệt đới, lốc, sét, mưa lớn, lũ, lũ quét, ngập lụt, sạt lở đất, nước dâng, xâm nhập mặn, nắng nóng, hạn hán, rét hại và các loại khác.
Nguồn: Bộ GD&ĐT (2024), Tài liệu tập huấn giáo dục kĩ năng ứng phó với BĐKH và phòng, chống thiên tai – Môn Lịch sử và Địa lí [9].
Tổng hợp check-in của các thầy cô, không hiện tên. Mỗi máy được tính một lần; check-in lại sẽ cập nhật lựa chọn của mình.
Kiến thức nền
Giới không phải điều có sẵn khi sinh ra. Đó là những gì gia đình, xã hội và văn hóa mong đợi ở con trai, con gái, và những mong đợi đó có thể thay đổi.
Định nghĩa theo Luật, rồi hiểu sâu hơn qua ví dụ từ tập huấn của Room to Read
“Giới tính chỉ các đặc điểm sinh học của nam, nữ.”
“Giới chỉ đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội.”
Theo Điều 5, Luật Bình đẳng giới số 73/2006/QH11, hiệu lực từ 01/7/2007 [5].
Chương II, Điều 11–18, Luật Bình đẳng giới 2006 [5].
| Giới tính | Giới | |
|---|---|---|
| Là gì | Đặc điểm sinh học: nhiễm sắc thể, hoóc-môn, cơ quan sinh sản; chức năng sinh sản như mang thai, sinh con, cho con bú ở nữ | Đặc điểm xã hội: chuẩn mực, tính cách, sở thích; vị trí, vai trò như ai là chủ gia đình, trụ cột kinh tế, lãnh đạo; điều gì được thừa nhận, coi trọng |
| Từ đâu mà có | Bẩm sinh | Học hỏi qua gia đình, nhà trường, xã hội |
| Có thay đổi không | Hầu như không thay đổi | Đa dạng, thay đổi theo thời gian và theo từng nền văn hóa |
| Ví dụ | Chỉ phụ nữ mới mang thai, sinh con | Nấu ăn, chăm con, sửa xe, làm lãnh đạo: nam hay nữ đều làm được |
Theo tập huấn GDKNS lớp 10, Room to Read (2026) [31]. Dòng ví dụ do nhóm biên soạn.
Từ khi còn bé, mỗi người học “làm con trai”, “làm con gái” qua những gì mình thấy, nghe và được đối xử. Quá trình đó gọi là xã hội hóa giới. Những nơi dạy chúng ta về giới:
Theo tập huấn GDKNS lớp 10, Room to Read (2026) [31].
Định nghĩa định kiến giới theo Điều 5, Luật Bình đẳng giới [5]; các khái niệm và ví dụ khác theo slide tập huấn Giới & GDKNS [14] và tập huấn GDKNS lớp 10 [31].
Bình đẳng giới theo Điều 5, Luật Bình đẳng giới [5]; công bằng giới theo tập huấn GDKNS lớp 10 [31].
Tài liệu tập huấn của Room to Read giới thiệu thêm các khái niệm sau để thầy cô hiểu và không vô tình áp đặt kỳ vọng lên học sinh dựa trên vẻ bề ngoài của các em.
Vì sao thầy cô cần hiểu? Để nhận ra những kỳ vọng mình đang đặt lên học sinh dựa trên biểu hiện giới của các em; thấy được mình có thể đang vô tình hạn chế học sinh như thế nào; và biết khi nào nên khích lệ, khi nào nên bỏ qua một hành vi của học sinh trong giờ học.
Theo slide tập huấn Giới & GDKNS [14] và tập huấn GDKNS lớp 10 [31]. Định nghĩa liên giới tính và phi nhị nguyên giới do nhóm biên soạn diễn đạt lại cho dễ hiểu.
Tình huống để thầy cô thảo luận cùng học sinh. Bấm vào từng tình huống để xem gợi ý.
Đây là một khuôn mẫu giới. Ai cũng có cảm xúc. Bắt con trai giấu nỗi buồn khiến các em khó tìm sự giúp đỡ khi cần.
Câu hỏi cho lớp: Em đã từng nghe câu nào tương tự dành cho con gái chưa?
Việc nhà không có giới tính. Khi việc nhà dồn cho một người, người đó mất thời gian học, nghỉ ngơi và vui chơi.
Câu hỏi cho lớp: Nhà em chia việc nhà thế nào? Nếu được đề xuất, em sẽ chia lại ra sao?
Đây là định kiến giới về năng lực. Năng lực học tập không phụ thuộc vào giới tính. Lựa chọn ngành nghề nên dựa trên sở thích và khả năng của mỗi người.
Câu hỏi cho lớp: Em biết người phụ nữ nào làm kỹ sư, nhà khoa học, hay người đàn ông nào làm giáo viên mầm non, điều dưỡng không?
Quyền được học tập là như nhau với con trai và con gái. Đây là ví dụ cho thấy khó khăn do thiên tai, biến đổi khí hậu dễ làm trẻ em gái phải nghỉ học sớm hơn.
Câu hỏi cho lớp: Nhà trường, cộng đồng có thể làm gì để cả hai chị em cùng được tiếp tục đi học?
Thành kiến giới trong lớp học và cách giảng dạy đáp ứng giới
Thành kiến giới và phân biệt đối xử trong trường học có thể làm học sinh, nhất là nữ sinh, mất cơ hội và quyền lợi; gây tổn hại về thể chất, tinh thần và sự tự tin; dựng rào cản trước ước mơ và thu hẹp triển vọng thành công của các em.
Bất bình đẳng giớiBình đẳng giới
Là nhận ra và đáp ứng nhu cầu học tập riêng của từng học sinh, bằng cách giải quyết những thành kiến và phân biệt đối xử về giới đang cản trở các em tham gia và hưởng lợi từ việc học. Trong lớp học đáp ứng giới:
Khung tiếp cận tích hợp giới liên tục theo tập huấn GDKNS lớp 10 [31]; tác động của thành kiến giới và giảng dạy đáp ứng giới theo slide tập huấn Giới & GDKNS [14].
Vì sao liên quan? Video, bảng phân tích và số liệu Việt Nam
Biến đổi khí hậu không “chọn” ai để tác động. Nhưng các chuẩn mực giới quy định ai làm việc gì trong nhà, ai được học tiếp, ai được quyết định; và bất bình đẳng giới khiến mỗi người có cơ hội tiếp cận nguồn lực khác nhau. Vì vậy cùng một trận hạn mặn, mỗi thành viên trong gia đình chịu tác động rất khác nhau. Điều này không phải vì phụ nữ “yếu hơn”.
Gợi ý cho thầy cô: nước ô nhiễm ảnh hưởng đến sức khỏe của mọi người; phụ nữ và trẻ em gái còn có nhu cầu riêng về vệ sinh nên dễ bị ảnh hưởng hơn. Nhưng gánh nặng lớn hơn đến từ vai trò giới (ai phải làm việc gì, thu nhập, cơ hội học tập), không phải vì phụ nữ “yếu hơn”. Nên chốt ý này khi thảo luận.
Video thuộc dự án tuyên truyền biến đổi khí hậu do học sinh THCS ở Vĩnh Long thực hiện (năm 2026).
| Thành viên | Tác động của BĐKH | Chuẩn mực giới làm tác động nặng hơn | Bất bình đẳng giới làm tác động nặng hơn |
|---|---|---|---|
| Cha | Mất thu nhập; nợ tiền, đi làm xa | Đàn ông là trụ cột gia đình | Chịu trách nhiệm chính về kinh tế gia đình |
| Mẹ | Sức khỏe yếu; vừa chăm sóc gia đình vừa làm thêm ban đêm | Phụ nữ là người chăm sóc chính cho gia đình | Sức khỏe giảm sút; một mình chăm lo gia đình |
| Con trai | Có thể phải nghỉ học sau khi tốt nghiệp THPT | Tiếp tục vai trò trụ cột như cha | Áp lực tìm việc sau khi tốt nghiệp |
| Con gái | Phải ngừng việc học; đi làm thuê | “Con gái học nhiều cũng lo cho nhà chồng” | Mất cơ hội học tập và phát triển; sức khỏe giảm sút |
Bảng phân tích tác động của BĐKH, tài liệu ngoại khóa THPT, Module 3 [4].
Ở những hộ chưa có nước uống tại nhà, phụ nữ là người lấy nước chính trong 34,2% trường hợp, nam giới 23,6%. Ở Tây Nguyên, 15,5% người dân chưa có nước tại nhà và phụ nữ lấy nước trong 54,7% trường hợp.
Tỉ lệ hoàn thành THPT của nữ và của nam. Câu hỏi cho lớp: vì sao nhiều nam sinh dừng học sớm hơn? Chuẩn mực “con trai là trụ cột, phải sớm đi làm” có liên quan không?
Cả nước đã có 97,8% dân số dùng nước uống cơ bản; nhóm chưa có nước tại nhà chiếm 3,2% dân số. Nguồn: Tổng cục Thống kê và UNICEF, SDGCW 2020–2021, tr. 320–321, 411–412 [32].
Gợi ý dùng: Bảng tác động trong gia đình ở trên (Module 3) cho thấy khi gia đình khó khăn vì thiên tai, con gái dễ phải ngừng việc học. Thầy cô có thể dùng các số liệu này khi trao đổi với đồng nghiệp, phụ huynh, hoặc đặt câu hỏi nhẹ nhàng khi thảo luận video tiểu phẩm: “Khi thiếu nước sạch, bạn nữ trong gia đình gặp thêm khó khăn gì?”
Nguồn: Tổng cục Thống kê và UNICEF, SDGCW 2020–2021, tr. 372 và bảng tóm tắt chỉ số [32].
Khi nước ngọt khan hiếm, người lo nước sinh hoạt cho gia đình, thường là phụ nữ và trẻ em gái, phải đi xa hơn, mất nhiều thời gian hơn.
Phụ nữ thường khó vay vốn hơn nên khó phục hồi sinh kế sau thiên tai; nam giới chịu áp lực phải đi làm xa khi mất mùa.
Phụ nữ và trẻ em gái hiểu rõ về nước, nông nghiệp, chăm sóc gia đình, nên là người đưa ra giải pháp khí hậu quan trọng, không chỉ là người chịu tác động.
đại biểu Quốc hội khóa XVI là nữ, chiếm 30%. Phụ nữ cần có tiếng nói trong các quyết định về ứng phó biến đổi khí hậu, từ gia đình, xã, phường đến Quốc hội.
Nguồn: Hội đồng Bầu cử quốc gia, theo Đại biểu Nhân dân, 28/3/2026 [16]
Biên soạn từ Cẩm nang học tập BĐG & BĐKH [2] và tài liệu ngoại khóa THPT, Module 2–3 [4].
Phương pháp
“Học tập qua dự án là phương pháp dạy học trong đó học sinh học bằng cách tích cực tham gia vào những dự án gắn với thực tế và có ý nghĩa với bản thân.”
Bản dịch của nhóm biên soạn [29].
“Dạy học dự án là một hình thức dạy học vừa có tính hợp tác, vừa có tính thực tiễn cao.”
Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, số 28 [30].
Quan sát, chọn một vấn đề thực tiễn về biến đổi khí hậu, bình đẳng giới; xác định vấn đề gì, ở đâu, ai chịu tác động; tìm nguyên nhân gốc rễ (sơ đồ tảng băng trôi) và giải pháp tiềm năng.
Làm rõ nhóm muốn biết gì, làm rõ điều gì, đề xuất được gì. Mục tiêu cụ thể, vừa sức và vừa thời gian của học sinh (viết theo SMART).
Nội dung cần tìm hiểu, nguồn thông tin, cách thu thập dữ liệu, phân công, thời gian và hình thức sản phẩm.
Tài liệu, câu hỏi khảo sát, phỏng vấn, công cụ, thiết bị; phân công cụ thể, kiểm tra tiến độ, phương án xử lý rủi ro.
Tiến hành kế hoạch hành động và lan tỏa, có sự tham gia của cộng đồng.
Sản phẩm đạt mục tiêu chưa, kết luận có khớp với dữ liệu không, điều gì làm tốt, bài học rút ra.
Nguồn: Tài liệu hướng dẫn dự án, Room to Read [4][13].
Gắn bối cảnh bài học với vấn đề địa phương; xác định nhiệm vụ và năng lực học sinh cần; xây dựng tiêu chí đánh giá; chia nhóm, lập thỏa thuận, tổ chức hoạt động phá băng.
Chuyển từ “người dạy” sang người điều phối: hỗ trợ kiến thức đúng lúc, theo dõi, kịp thời điều chỉnh hướng đi và khích lệ học sinh.
Cùng học sinh phản tư cả hành trình; đánh giá kiến thức, năng lực, thái độ từ nhiều phía; đúc kết bài học cho dự án sau.
Theo tài liệu [13], mục 10.
| Mức | Học sinh | Giáo viên |
|---|---|---|
| 1 | Chưa có kinh nghiệm, kiến thức chủ yếu từ sách | Triển khai gần như toàn bộ |
| 2 | Làm được từng phần nhỏ, chưa thấy bức tranh chung | Hướng dẫn từng bước |
| 3 | Nhìn được mục tiêu chung, làm được phần lớn nhiệm vụ | Học sinh chủ động, giáo viên hỗ trợ |
| 4 | Tự vận hành, ra quyết định nhanh | Cố vấn khi cần |
Theo tài liệu [13], mục 11.
Mỗi tiêu chí có các mức mô tả từ mới bắt đầu đến đủ năng lực. Nên công bố tiêu chí cho học sinh ngay từ đầu để các em tự kiểm tra trong quá trình làm. Xem thêm nhóm “Đánh giá” trong tab Năng lực điều phối của giáo viên.
Theo tài liệu [13], mục 8.
Làm gì, cho ai, bằng cách nào?
Nhóm CLB thiết kế 1 bộ infographic và tổ chức 1 buổi truyền thông về giảm rác thải nhựa cho học sinh một khối lớp.
Làm bao nhiêu là đạt?
5 infographic; ít nhất 100 học sinh tham gia; cả nam và nữ cùng phát biểu.
Đủ người, kỹ năng, nguồn lực?
Nhóm 5 bạn biết dùng Canva, có giáo viên hỗ trợ, quỹ nhóm khoảng 200.000 đồng để in.
Hợp điều kiện trường, thói quen?
Tổ chức vào giờ sinh hoạt dưới cờ, không ảnh hưởng giờ học.
Bắt đầu, kết thúc khi nào?
4 tuần: tuần 1–2 thiết kế; tuần 3 chuẩn bị, xin phép; tuần 4 tổ chức và nộp báo cáo.
Trong 4 tuần, nhóm CLB 5 bạn thiết kế 5 infographic và tổ chức 1 buổi truyền thông về giảm rác thải nhựa vào giờ sinh hoạt dưới cờ, có ít nhất 100 học sinh một khối lớp tham gia, cả nam và nữ cùng phát biểu.
Ví dụ trong tài liệu [13]. Câu mục tiêu hoàn chỉnh do nhóm biên soạn ghép từ 5 phần ví dụ.
Cách tiếp cận của Room to Read
Hoạt động ngoại khóa của dự án dựa trên chủ đề biến đổi khí hậu, trên nền tảng giáo dục kỹ năng sống đáp ứng giới, bằng phương pháp dạy học thông qua (làm) dự án.
Dựa trên trải nghiệm của học sinh; làm việc nhóm, đối thoại, suy ngẫm; học sinh chủ động thay vì nghe giảng.
Nhận ra và đáp ứng nhu cầu học tập khác nhau của nữ sinh và nam sinh; xử lý thành kiến giới trong ngôn ngữ, cách quản lý lớp, phòng học và tài liệu.
Mỗi học sinh có nhiều đặc điểm cùng lúc (giới, hoàn cảnh gia đình, khả năng…). Giáo viên tìm hiểu, linh hoạt hỗ trợ để em nào cũng được tham gia.
Theo tài liệu tập huấn Giới & Giáo dục kỹ năng sống, Room to Read (2022–2023) [14][15].
Nhóm Nhận thức bản thân
Nhóm Nhận thức xã hội
Nhóm Năng lực bản thân
Nguồn: Room to Read [25].
| Kỹ năng | Được rèn trong giáo trình CLB Năm 1 |
|---|---|
| 01. Tự tin | Bài 1 Khởi động CLB; Bài 12 Chúng ta có thể làm gì? |
| 02. Thể hiện và quản lý cảm xúc | Nhấn mạnh trong tập huấn giáo viên: giáo viên làm mẫu, dùng từ ngữ về cảm xúc [15] |
| 03. Thấu cảm | Bài 9 Biến đổi khí hậu tác động lên con người |
| 04. Tự chủ | Giáo trình Năm 1 không ghi riêng. Gợi ý: học sinh tự giữ thỏa thuận nhóm, tự phân công và theo dõi kế hoạch hành động (Năm 2). |
| 05. Tư duy phản biện | Bài 2–13 |
| 06. Ra quyết định | Bài 5 Hành vi của tôi & biến đổi khí hậu |
| 07. Kiên trì | Bài 13; Năm 2: các bài lập kế hoạch và chuẩn bị hành động |
| 08. Giao tiếp | Hầu hết các bài, ví dụ Bài 1, 2, 3, 4, 7–11, 13 |
| 09. Giải quyết vấn đề một cách sáng tạo | Bài 3, 4, 7, 13 Thử thách đổi mới khí hậu |
| 10. Xây dựng các mối quan hệ | Bài 1, Bài 2 |
Đối chiếu theo phần “Kỹ năng áp dụng” ở đầu mỗi bài của Giáo trình CLB BĐG & BĐKH [11][12] và tài liệu tập huấn giáo viên [15]. Bài 12 có ghi “Nhận thức bản thân”, tức là nhóm kỹ năng 01–03.
Thầy cô học cùng nhau
bạn trẻ được hỏi chưa giải thích được biến đổi khí hậu, hoặc chỉ nói được ý chung. Ở Đông và Đông Nam Á, chỉ 26% giải thích tốt.
nữ và nam cho rằng những gì học ở trường chưa giúp mình sẵn sàng ứng phó với biến đổi khí hậu.
giáo viên thấy dạy về biến đổi khí hậu là quan trọng, nhưng chỉ 23% thấy sẵn sàng dạy về hành động khí hậu.
Các bạn trẻ mong được học qua trải nghiệm, dự án, gắn với cộng đồng địa phương và có tiếng nói trong các hoạt động khí hậu của nhà trường. Đó cũng là cách tiếp cận của các hoạt động trong trang này.
Khảo sát 17.471 bạn trẻ ở 166 quốc gia (6–8/2022) và khảo sát 58.000 giáo viên ở 144 quốc gia (2021), theo UNESCO (2022), tr. 3, 6, 10, 12, 14 [33].
Cách thầy cô nghĩ về học sinh và về việc học sẽ quyết định cách thầy cô điều phối.
Trước khi chọn kỹ thuật, hãy soi lại niềm tin của mình.
Giáo viên không phải người nắm giữ mọi kiến thức, học sinh không phải “chiếc bình rỗng” chờ rót đầy. Học sinh cùng tạo ra trải nghiệm học tập qua vòng lặp hành động và suy ngẫm.
Facilitation Guide, mục 4.3 [10]
Những gì các em đã sống, đã thấy ở gia đình, xóm làng là điểm xuất phát để hiểu kiến thức mới. Bài học về mùa mặn bắt đầu từ chính mùa mặn ở nhà các em.
Facilitation Guide, mục 4.4 [10]
Năng lực không cố định: nó lớn lên nhờ nỗ lực, cách học phù hợp và sự hỗ trợ. Đây là tư duy phát triển (growth mindset). Thầy cô ghi nhận sự nỗ lực và kiên trì, không chỉ kết quả.
Tập huấn GDKNS cho giáo viên, Phiên 4 [15]
Lỗi sai và thất bại là cần thiết trong quá trình học. Giúp em hiểu vì sao chưa đạt và làm thế nào để tốt hơn, bằng lời tôn trọng, không làm em xấu hổ.
Tập huấn GDKNS cho giáo viên, Phiên 3 [15]
Có những thành kiến giới mình mang theo mà không nhận ra (thành kiến ngầm). Điều quan trọng là chủ động nhìn lại và thay đổi, ví dụ bằng bảng tự đánh giá thành kiến giới.
Slide tập huấn Giới & GDKNS, Phiên 5–6 [14]
Mọi em, dù nam hay nữ, nhút nhát hay sôi nổi, đều được tôn trọng, được nói và không bị phán xét.
Danh mục kiểm tra số 1 [15]
Khái niệm tư duy phát triển (growth mindset) do nhà tâm lý học Carol Dweck (Đại học Stanford) đưa ra: người tin rằng năng lực có thể rèn luyện sẽ dám thử thách và kiên trì hơn. Lời nói của giáo viên góp phần hình thành niềm tin đó ở học sinh.
| Thay vì nói… | Thầy cô có thể nói… |
|---|---|
| “Em thông minh quá!” | “Em đã thử nhiều cách đến khi làm được. Cô thấy rõ sự kiên trì của em.” |
| “Em không có khiếu môn này.” | “Em chưa làm được phần này. Mình thử một cách khác nhé.” |
| “Sai rồi, ngồi xuống.” | “Câu trả lời này cho cô biết em đang nghĩ theo một hướng. Cả lớp cùng xem tiếp nhé.” |
| “Việc này khó, để bạn khác làm.” | “Việc này hơi khó. Em muốn bắt đầu từ bước nào, cô hỗ trợ em?” |
Người học hiểu sâu và nhớ lâu khi đi qua đủ 4 giai đoạn: làm, nghĩ lại, rút ra bài học và thử áp dụng. Người điều phối dẫn dắt lớp đi hết vòng, không dừng ở hoạt động vui.
Học sinh trực tiếp làm: trò chơi, thí nghiệm, sắm vai, quan sát, phỏng vấn. Thầy cô hướng dẫn rõ: chia nhóm, làm gì, trong bao lâu.
“Điều gì đã xảy ra? Em cảm thấy thế nào? Em để ý thấy điều gì?”
“Em sẽ áp dụng điều này thế nào ở nhà, ở địa phương mình?” Việc làm mới lại trở thành một trải nghiệm mới.
“Em rút ra được điều gì? Điều này liên quan gì đến biến đổi khí hậu, đến giới?” Thầy cô nối với kiến thức và bổ sung phần còn thiếu.
Kolb (1984) [34].
| Lớp học lấy người học làm trung tâm… | Người điều phối nên… |
|---|---|
| Tương tác nhiều, hợp tác | Xây dựng văn hóa hợp tác và sự tin tưởng; đổi nhiều cách làm việc nhóm nhỏ; để mọi em được tham gia và luân phiên các vai trò; ghi nhận những lần hợp tác tốt. |
| Cho học sinh hành động rồi suy ngẫm để tự rút ra ý nghĩa | Coi trọng trải nghiệm sống của học sinh, tạo cơ hội chia sẻ và suy ngẫm; tìm hiểu nhu cầu học tập của từng em. |
| Để học sinh tự tìm ra giải pháp, một mình hoặc cùng bạn | Đặt câu hỏi gợi mở thay vì nói sẵn đáp án; trao cho học sinh nhiều quyền chủ động hơn. |
| Trân trọng hiểu biết và kinh nghiệm của học sinh | Lắng nghe chủ động và ghi nhận đóng góp của từng em. |
Facilitation Guide (2022), mục 4.4 [10].
Lời nói trao quyền, khích lệ, trung lập về giới.
Không nói những câu làm cuộc thảo luận dừng lại. Thay “Chúng ta không nói chuyện đó lúc này” bằng “Em cảm thấy sao về việc đó?” hoặc “Điều gì có thể giúp em giải quyết?”. Dám thừa nhận điều mình chưa biết: “Nếu muốn biết về…, cô sẽ tìm ở…”.
Hỏi lại hoặc nhắc lại điều học sinh vừa nói để chắc mình hiểu đúng. Ví dụ “cuộc họp 11 giờ dời 2 tiếng”: có người hiểu 9 giờ, có người hiểu 1 giờ chiều; người lắng nghe chủ động sẽ hỏi “Chính xác là mấy giờ?”.
Giúp học sinh gọi tên cảm xúc của mình (có thể dùng bảng từ ngữ cảm xúc); giáo viên làm mẫu bằng cách hiểu và nói ra cảm xúc của chính mình.
Ánh mắt, nét mặt, tư thế cũng là thông điệp. Khi học sinh chia sẻ, thầy cô thể hiện qua cơ thể rằng mình đang thật sự lắng nghe.
Theo tập huấn GDKNS cho giáo viên (2022), Phiên 4 [15]. Các câu ví dụ ở mục 1 do nhóm biên soạn đặt theo tinh thần tài liệu.
Cả lớp cùng đặt ra và cùng giữ. Ví dụ: vui vẻ, sáng tạo, giơ tay khi muốn phát biểu, tôn trọng, lắng nghe, đặt câu hỏi, để người khác cùng chia sẻ, giúp bạn gặp khó khăn, nhờ trợ giúp khi chưa hiểu.
“Thầy/cô ấn tượng với…”, “Em đã làm tốt hơn nhiều!”, “Em đang làm tốt…”, “Thầy/cô rất tự hào về em.”, “Em gần đúng rồi đấy.”, “Hãy tiếp tục phát huy nhé.”, “Em đang đi đúng hướng.”
Giúp học sinh hiểu vì sao kết quả chưa như mong đợi và cách cải thiện; đồng thời khuyến khích học sinh phản hồi lại cho thầy cô để thầy cô điều chỉnh cách dạy.
Theo tập huấn GDKNS cho giáo viên (2022), Phiên 3 [15].
Đánh dấu những việc thầy cô đã làm trong buổi học gần nhất. Bảng chỉ để tự soi lại, không lưu và không gửi đi đâu.
Các danh mục kiểm tra trong tập huấn GDKNS cho giáo viên, Phần 2 (2022) [15].
Kho hoạt động gồm các kỹ thuật, trò chơi đã có trong tài liệu, xếp theo mục đích sử dụng. Chọn mục đích để lọc.
Nguồn: [3] KHBD Địa lí THCS; [4] Tài liệu ngoại khóa THPT; [11] Giáo trình CLB BĐG & BĐKH Năm 1; [12] Năm 2; [13] Giáo dục thông qua phương pháp (làm) dự án; [14] Slide tập huấn Giới & GDKNS; [15] Tập huấn GDKNS cho giáo viên; [31] Tập huấn GDKNS lớp 10, Room to Read.
Bấm để xem gợi ý. Tình huống 1 do nhóm biên soạn đặt theo thực tế lớp học; tình huống 2–3 phỏng theo bài tập trong tập huấn GDKNS cho giáo viên [15]. Tên nhân vật đã được thay đổi.
Theo tập huấn GDKNS cho giáo viên (2022), Phiên 20–22 [15].
Thầy cô đã xử lý một tình huống hay thử một kỹ thuật trong bài về khí hậu hoặc giới? Chia sẻ để đồng nghiệp học hỏi. Mỗi tháng, mỗi cụm chuyên môn chọn một câu chuyện tiêu biểu.
Tuần 1
10 câu hỏi dành cho thầy cô, mỗi câu có giải thích và nguồn. Chơi xong, gửi kết quả để vào bảng vinh danh tuần. Thầy cô có thể dùng lại các câu hỏi này để tổ chức đố vui cho học sinh.
| Hạng | Biệt danh | Trường | Điểm |
|---|---|---|---|
| Chưa có kết quả. Bảng sẽ cập nhật mỗi thứ Hai sau tuần đố vui đầu tiên. | |||
Xếp hạng theo điểm; bằng điểm thì ai gửi sớm hơn xếp trên. Mỗi người chỉ tính lần gửi đầu tiên. Không hiển thị họ tên đầy đủ, ảnh hay số điện thoại.
Góc chia sẻ
Thầy cô nghĩ gì, cảm thấy gì, muốn làm gì cho khí hậu ở địa phương? Chia sẻ suy nghĩ, trải nghiệm dạy học hoặc sản phẩm của học sinh.
Gợi ý để bắt đầu (bấm để chèn):
Cập nhật từ các tổ chức chính thống
Báo cáo và số liệu mới về biến đổi khí hậu, chọn lọc từ các tổ chức uy tín. Mỗi tin có tóm tắt ngắn, gợi ý dùng trên lớp và góc nhìn giới. Nút tải dẫn thẳng về trang gốc của tổ chức công bố, thầy cô tải miễn phí, không cần điền thông tin.
Tin do tác vụ soạn tin hằng tuần gửi về ở trạng thái Chờ duyệt (viền gạch cam bên dưới). Bấm Duyệt và hiện để đăng, hoặc Ẩn để bỏ.
Bản tin chỉ lấy từ các tổ chức quốc tế và cơ quan nhà nước có trách nhiệm về khí hậu:
Tóm tắt do nhóm dự án viết lại bằng tiếng Việt; số liệu ghi đúng như tài liệu gốc. Bản quyền tài liệu thuộc tổ chức công bố: trang chỉ dẫn link về trang gốc, không đăng lại tệp. Thầy cô trích dẫn trong bài giảng xin ghi tên tổ chức và năm công bố.
Tài liệu tham khảo
Tài liệu của dự án dành cho thầy cô. Khi tải, thầy cô vui lòng để lại email, họ tên, đơn vị công tác và mục tiêu sử dụng, để nhóm dự án theo dõi việc sử dụng và hỗ trợ khi cần.
Muốn đổi tên, ẩn hoặc gỡ tài liệu: mở Google Sheet, trang Tai_lieu, sửa dòng tương ứng (ghi "Không" ở cột "Hiển thị" để ẩn). Tệp lớn hơn 20 MB: bỏ thẳng vào thư mục Google Drive của dự án, rồi thêm một dòng vào trang Tai_lieu với tên và đường dẫn tệp.
Dành cho quản trị
Lượt truy cập, lượt tương tác, lượt tải và những nội dung được xem nhiều nhất. Số liệu được ghi ẩn danh. Danh sách người tải (có họ tên, email) chỉ hiện với nhóm dự án.
folders/).ADMIN_KEY (mã quản trị của chị) và FOLDER_ID (mã thư mục ở bước 2). Bấm Lưu.Tính theo lượt mở tab và lượt cuộn tới từng mục.
Trả lời đố vui, mở tình huống, check-in, xem video, gửi biểu mẫu…
Lượt bấm mở trang gốc của từng tin.
Bảng có thông tin cá nhân của thầy cô: không chụp màn hình hay chia sẻ ra ngoài nhóm dự án.
Từ lớp học đến cộng đồng
Mỗi dự án nhỏ của học sinh là một bước thích ứng với biến đổi khí hậu ở địa phương.
Gửi tiếng nói của thầy cô